Gambling et blanchiment d’argent en Thaïlande: มุมมองใหม่ด้านการกำกับดูแลและโอกาสทางเศรษฐกิจ

ประเด็นการพนัน (gambling)และการฟอกเงิน (blanchiment d’argent)ในประเทศไทยมักถูกพูดถึงในมุมของความเสี่ยงและปัญหา แต่ในอีกด้านหนึ่ง การทำความเข้าใจความเชื่อมโยงนี้อย่างลึกซึ้ง และการออกแบบระบบกำกับดูแลที่มีประสิทธิภาพ กลับสามารถกลายเป็นโอกาสเชิงบวกทั้งต่อภาครัฐ ภาคธุรกิจ และภาพลักษณ์ของประเทศในสายตานักลงทุนต่างชาติได้อย่างชัดเจน

บทความนี้จะพาไปสำรวจภาพรวมการพนันในไทย ความสัมพันธ์กับการฟอกเงิน กรอบกฎหมายสำคัญ ตลอดจนแนวโน้มเชิงนโยบายและโอกาสในการยกระดับมาตรฐานการกำกับดูแลให้ทันสมัยและโปร่งใสยิ่งขึ้น

ภาพรวมการพนันในประเทศไทย: สิ่งที่อนุญาตและสิ่งที่ยังเป็นข้อถกเถียง

ประเทศไทยมีกฎหมายหลักคือพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478ซึ่งกำหนดให้กิจกรรมการพนันส่วนใหญ่เป็นสิ่งผิดกฎหมาย โดยมีการอนุญาตเฉพาะบางรูปแบบภายใต้การควบคุมของรัฐเท่านั้น เช่น

• สลากกินแบ่งรัฐบาลหรือสลากกินแบ่งของรัฐ ซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล
• การเล่นพนันแข่งม้าที่สนามแข่งซึ่งได้รับใบอนุญาตอย่างถูกต้อง
• เกมหรือการละเล่นบางประเภทในงานเทศกาลที่ได้รับอนุญาตเป็นกรณี ๆ ไป

ในทางปฏิบัติ ยังมีการพนันรูปแบบอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นทั้งในประเทศและผ่านช่องทางข้ามพรมแดน เช่น

• บ่อนการพนันผิดกฎหมายภายในประเทศ
• การเดินทางไปเล่นคาสิโนในประเทศเพื่อนบ้านใกล้ชายแดนไทย
• การพนันออนไลน์ผ่านเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน ซึ่งตามกฎหมายไทยยังถือว่าไม่ถูกต้อง

โครงสร้างลักษณะนี้ทำให้ระบบการเงินที่เกี่ยวข้องกับการพนันบางส่วนอยู่นอกเหนือสายตากำกับดูแลโดยตรงและนี่เองคือจุดที่ความเสี่ยงด้านการฟอกเงินเริ่มเข้ามามีบทบาทสำคัญ

ความเชื่อมโยงระหว่างการพนันกับการฟอกเงิน: ทำไมเป็นประเด็นสำคัญ

ในระดับสากล การพนันถือเป็นหนึ่งในภาคส่วนที่มีความเสี่ยงสูงต่อการถูกใช้เป็นช่องทางฟอกเงินไม่ว่าจะเป็นคาสิโนบนบก คาสิโนออนไลน์ หรือระบบรับแทงพนันต่าง ๆ เพราะมีลักษณะสำคัญหลายประการ ได้แก่

• มีการหมุนเวียนเงินสดจำนวนมากและรวดเร็วทำให้การติดตามที่มาของเงินทำได้ยากขึ้น หากไม่มีระบบบันทึกและยืนยันตัวตนที่ดี
• สามารถผสมเงินผิดกฎหมายกับเงินถูกกฎหมายผ่านการซื้อชิป เล่นพนัน หรือรับรางวัล แล้วนำเงินกลับเข้าสู่ระบบการเงินในรูปแบบที่ดูเหมือนถูกต้อง
• มีช่องทางข้ามพรมแดน โดยเฉพาะแพลตฟอร์มออนไลน์และผู้ให้บริการชำระเงินที่เชื่อมต่อหลายประเทศ ทำให้ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานกำกับดูแลของหลายเขตอำนาจศาล

สำหรับประเทศไทย ความท้าทายคือ การบริหารจัดการความเสี่ยงจากทั้งกิจกรรมที่ถูกกฎหมาย(เช่น สลากกินแบ่งรัฐบาลและการพนันแข่งม้าที่มีใบอนุญาต) และกิจกรรมที่เกิดขึ้นนอกระบบเพื่อไม่ให้ถูกใช้เป็นช่องทางฟอกเงิน หรือเป็นจุดอ่อนในภาพรวมระบบการเงินของชาติ

กรอบกฎหมายไทยด้านการฟอกเงินและการพนัน

แม้การพนันส่วนใหญ่จะยังไม่ถูกกฎหมายในไทย แต่ในด้านการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ประเทศไทยได้พัฒนากรอบกฎหมายและหน่วยงานกำกับดูแลที่มีบทบาทชัดเจนขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยมีองค์ประกอบสำคัญ เช่น

• พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542(และที่แก้ไขเพิ่มเติม) ซึ่งกำหนดความผิดฐานฟอกเงิน มาตรการยึดและอายัดทรัพย์สิน รวมถึงหน้าที่ในการรายงานธุรกรรมที่มีลักษณะผิดปกติ
• สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.)ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางในการรับรายงานธุรกรรม วิเคราะห์ข้อมูล และประสานงานกับหน่วยงานอื่นทั้งในและต่างประเทศ
• ข้อกำหนดด้านรู้จักลูกค้าของท่าน (KYC)และการตรวจสอบธุรกรรมที่น่าสงสัยสำหรับสถาบันการเงิน และธุรกิจหรืออาชีพที่มีความเสี่ยงสูงต่อการฟอกเงิน

แม้ว่าคาสิโนแบบเต็มรูปแบบยังไม่ถูกกฎหมายภายในประเทศ แต่กรอบกฎหมายเหล่านี้ก็มีบทบาทสำคัญในการติดตามและควบคุมเงินที่ไหลเข้าออกจากระบบการเงินไทยซึ่งอาจเชื่อมโยงกับการพนัน ทั้งจากในประเทศและต่างประเทศ

จุดแข็งของกรอบกฎหมายไทยในปัจจุบัน

• มีหน่วยงานเฉพาะด้านฟอกเงินทำให้การประสานงานและการวิเคราะห์ข้อมูลมีความต่อเนื่อง
• มีกฎหมายและระเบียบที่สามารถปรับปรุงแก้ไขได้ตามสภาพเศรษฐกิจและเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไป
• มีการทำงานร่วมกับองค์กรระหว่างประเทศด้านการเงินและการป้องกันอาชญากรรมข้ามชาติ ซึ่งช่วยยกระดับมาตรฐานการกำกับดูแลของไทยให้สอดคล้องกับแนวทางสากล

ทำไมการต่อสู้กับฟอกเงินในภาคการพนันจึงสร้าง "ประโยชน์" ให้ประเทศ

เมื่อพูดถึงการพนันและการฟอกเงิน หลายคนมักนึกถึงแต่ด้านลบ แต่หากบริหารจัดการอย่างมียุทธศาสตร์ระบบต่อต้านการฟอกเงินที่แข็งแรงในภาคส่วนที่มีความเสี่ยงเช่น การพนัน จะสร้างผลเชิงบวกได้อย่างชัดเจนในหลายมิติ

1. เสริมความน่าเชื่อถือของระบบการเงินไทย

การมีมาตรการตรวจสอบธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพนันอย่างเข้มแข็ง ช่วยให้

• ระบบการเงินของไทยดูน่าเชื่อถือในสายตานักลงทุนต่างชาติและองค์กรระหว่างประเทศ
• ธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินไทยรักษาความสัมพันธ์กับธนาคารต่างประเทศได้อย่างราบรื่น ลดความเสี่ยงจากการถูกมองว่าเป็นจุดอ่อนด้านฟอกเงิน
• เกิดมาตรฐานการปฏิบัติงานที่ชัดเจน ทำให้บุคลากรด้านการเงินมีทักษะด้าน AML/KYC สูงขึ้นซึ่งเป็นทุนมนุษย์สำคัญของประเทศ

2. สร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยสำหรับการลงทุนระยะยาว

นักลงทุนสถาบัน และบริษัทข้ามชาติให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับการปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านฟอกเงินหากประเทศไทยมีระบบที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ จะช่วยให้

• การลงทุนด้านการท่องเที่ยว บริการ และเทคโนโลยีการชำระเงินเติบโตบนฐานที่มั่นคง
• โครงการขนาดใหญ่ เช่น ศูนย์การประชุมนานาชาติ พื้นที่เศรษฐกิจพิเศษ หรือโครงการเมกะโปรเจกต์อื่น ๆได้รับความสนใจจากพันธมิตรต่างชาติมากขึ้น
• ไทยสามารถวางตัวเป็นศูนย์กลางบริการทางการเงินและท่องเที่ยวคุณภาพสูงในภูมิภาคได้อย่างมีน้ำหนัก

3. ปกป้องผู้บริโภคและลดอาชญากรรมเกี่ยวเนื่อง

เมื่อเงินที่เกี่ยวข้องกับการพนันถูกตรวจสอบอย่างเป็นระบบ จะช่วยให้

• ลดโอกาสที่เครือข่ายอาชญากรรมจะใช้ช่องทางการพนันเพื่อหมุนเวียนเงินผิดกฎหมาย
• ช่วยเจ้าหน้าที่สามารถติดตามเส้นทางการเงินที่เชื่อมโยงกับการค้ามนุษย์ ยาเสพติด หรืออาชญากรรมรูปแบบอื่นได้ง่ายขึ้น
• ในระยะยาว ช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยขึ้นสำหรับประชาชนและนักท่องเที่ยว

ตารางสรุป: ความเสี่ยงและโอกาสในการคุมฟอกเงินที่เกี่ยวข้องกับการพนัน

แนวโน้มเชิงนโยบายและการปฏิรูปที่ถกเถียงในไทย

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยมีการถกเถียงในสังคมเกี่ยวกับการจัดระเบียบหรือออกแบบรูปแบบการพนันที่อยู่ภายใต้กรอบกฎหมายเช่น แนวคิดเรื่องศูนย์รวมความบันเทิงครบวงจร หรือการยกระดับมาตรการกำกับดูแลธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพนันข้ามพรมแดน

แม้ทิศทางเชิงนโยบายยังอยู่ระหว่างการศึกษาและถกเถียง แต่มีจุดร่วมสำคัญที่มักถูกเน้นย้ำ คือ หากจะมีการปรับเปลี่ยนใด ๆ จำเป็นต้องมาพร้อมกับ

• มาตรการป้องกันการฟอกเงินที่ได้มาตรฐานสากล
• ระบบตรวจสอบและบันทึกธุรกรรมที่โปร่งใสตั้งแต่จุดรับเงินไปจนถึงจุดจ่ายเงินรางวัล
• กลไกคัดกรองและปกป้องผู้เล่นที่มีความเสี่ยงเช่น ผู้ที่ใช้จ่ายเกินกำลัง หรือมีพฤติกรรมที่อาจเชื่อมโยงกับอาชญากรรมอื่น

หากไทยสามารถออกแบบนโยบายที่สมดุลระหว่างการควบคุมความเสี่ยงกับการใช้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจจะเป็นโอกาสสำคัญในการยกระดับคุณภาพการกำกับดูแลทั้งระบบ

กลยุทธ์สำหรับธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการพนันอย่างถูกกฎหมาย

แม้ธุรกิจส่วนใหญ่ในไทยจะไม่ได้เกี่ยวข้องกับคาสิโนโดยตรง แต่ยังมีธุรกิจอีกจำนวนมากที่อยู่ในห่วงโซ่คุณค่ารอบ ๆ ภาคการพนันอย่างถูกกฎหมาย เช่น

• ตัวแทนจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาล
• สนามแข่งม้าที่ได้รับอนุญาต
• โรงแรม สายการท่องเที่ยว และผู้ให้บริการขนส่งที่รับลูกค้าซึ่งเดินทางไปยังพื้นที่ชายแดนที่มีคาสิโนในต่างประเทศ
• ผู้ให้บริการชำระเงิน หรือฟินเทค ที่ประมวลผลธุรกรรมออนไลน์บางส่วนซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการพนันในต่างประเทศ

ธุรกิจเหล่านี้สามารถเปลี่ยนความเสี่ยงให้เป็นจุดแข็งได้ ด้วยการยกระดับมาตรการด้านการป้องกันฟอกเงิน ดังนี้

1. ยกระดับกระบวนการรู้จักลูกค้า (KYC) ให้ชัดเจนและเป็นระบบ

• จัดเก็บข้อมูลลูกค้าอย่างเป็นระบบ เมื่อเกี่ยวข้องกับธุรกรรมมูลค่าสูงหรือทำซ้ำบ่อย
• ใช้เอกสารยืนยันตัวตนที่เชื่อถือได้ และเก็บบันทึกตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
• กำหนดเกณฑ์ที่ชัดเจนว่า เมื่อใดควรต้องตรวจสอบลูกค้าเชิงลึก (enhanced due diligence)เช่น เมื่อมีความเชื่อมโยงกับประเทศที่มีความเสี่ยงสูง

2. ใช้เทคโนโลยีช่วยวิเคราะห์ธุรกรรม

• นำระบบวิเคราะห์ธุรกรรมแบบอัตโนมัติมาช่วยตรวจจับรูปแบบที่ผิดปกติ เช่น ธุรกรรมจำนวนมากในเวลาสั้น หรือการโอนเงินวนไปมาระหว่างหลายบัญชี
• ผสานข้อมูล KYC กับข้อมูลธุรกรรม เพื่อดูแนวโน้มและพฤติกรรมของลูกค้าในภาพรวม
• ฝึกอบรมทีมงานให้เข้าใจการใช้ข้อมูล เพื่อให้ระบบเทคโนโลยีเสริมการตัดสินใจของมนุษย์ ไม่ใช่แทนที่ทั้งหมด

3. สร้างวัฒนธรรมองค์กรที่ให้ความสำคัญกับการปฏิบัติตามกฎหมาย

• จัดอบรมพนักงานเกี่ยวกับความเสี่ยงด้านฟอกเงินและวิธีสังเกตสัญญาณเตือน
• กำหนดช่องทางรายงานภายในเมื่อพนักงานพบรูปแบบธุรกรรมที่น่าสงสัย โดยปกป้องผู้แจ้งข้อมูลด้วย
• ประกาศจุดยืนองค์กรอย่างชัดเจนว่าไม่สนับสนุนการใช้ธุรกิจเป็นช่องทางฟอกเงินเพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้คู่ค้าและลูกค้า

บทเรียนเชิงบวกจากต่างประเทศ

หลายประเทศที่อนุญาตให้มีคาสิโนหรือการพนันในรูปแบบที่อยู่ภายใต้กฎหมาย ได้แสดงให้เห็นว่าการควบคุมฟอกเงินอย่างจริงจังสามารถอยู่ร่วมกับการพัฒนาเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยวและบริการได้ หากมีองค์ประกอบต่อไปนี้

• ข้อกำหนดให้สถานประกอบการด้านการพนันต้องมีนโยบายและเจ้าหน้าที่รับผิดชอบ AML โดยเฉพาะ
• ระบบบันทึกและรายงานธุรกรรมที่ชัดเจนและตรวจสอบย้อนกลับได้
• ความร่วมมือใกล้ชิดระหว่างหน่วยงานกำกับดูแล สถาบันการเงิน และผู้ประกอบการในการแชร์ข้อมูลความเสี่ยงและแนวโน้มใหม่ ๆ

บทเรียนเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า หากประเทศไทยเลือกที่จะพัฒนานโยบายด้านการพนันในอนาคต การวางรากฐานด้านการป้องกันการฟอกเงินตั้งแต่ต้นจะเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างความยั่งยืนและความเชื่อถือได้ของระบบโดยรวม

สรุป: เสริมเกราะคุมฟอกเงิน สร้างโอกาสใหม่ให้เศรษฐกิจไทย

ประเด็นgambling et blanchiment d’argent en Thaïlandeไม่ใช่เพียงเรื่องของความเสี่ยง หากมองอย่างมียุทธศาสตร์ จะเห็นว่า

• การพัฒนากรอบกฎหมายและระบบกำกับดูแลด้านฟอกเงินที่ทันสมัยช่วยยกระดับความน่าเชื่อถือของระบบการเงินไทย
• ภาคธุรกิจที่เกี่ยวเนื่องกับการพนันอย่างถูกกฎหมาย สามารถใช้มาตรการ AML/KYC เป็นจุดขายด้านความโปร่งใสและความปลอดภัยต่อคู่ค้าและนักลงทุน
• ในระยะยาว ประเทศไทยมีโอกาสวางตัวเป็นจุดหมายปลายทางด้านการลงทุนและการท่องเที่ยวคุณภาพที่ผสมผสานความบันเทิงกับมาตรฐานการกำกับดูแลระดับสากล

สิ่งสำคัญคือ การเดินหน้าอย่างรอบคอบ โปร่งใส และเน้นผลประโยชน์ระยะยาวของสังคมในภาพรวม เมื่อการพนันและการป้องกันฟอกเงินถูกมองเป็นสองด้านของนโยบายสาธารณะที่ต้องออกแบบร่วมกันประเทศไทยย่อมมีศักยภาพในการเปลี่ยนความเสี่ยงให้กลายเป็นโอกาส เสริมภูมิคุ้มกันทางเศรษฐกิจ และสร้างความเชื่อมั่นให้กับโลกได้อย่างมั่นคง